Το υπέρτατο μήνυμα σε μπουκάλι - Τι είναι το «μήνυμα του Αρεσίμπο» που ταξιδεύει προς τα άστρα

Σαν σήμερα, στις 16 Νοεμβρίου του 1974, από το ραδιοτηλεσκόπιο του Αρεσίμπο στο Πουέρτο Ρίκο, η ανθρωπότητα έστειλε ένα μήνυμα προς το σύμπαν. Ήταν η πρώτη συνειδητή προσπάθεια επικοινωνίας με πιθανούς εξωγήινους πολιτισμούς — μια διαστημική επιστολή γραμμένη όχι με λέξεις, αλλά με αριθμούς, σύμβολα και κώδικες.

Το «Μήνυμα του Αρεσίμπο», που επινοήθηκε από τον αστρονόμο Frank Drake σε συνεργασία με τον Carl Sagan, περιείχε βασικά στοιχεία για τη Γη και τον άνθρωπο: τη χημική σύσταση του DNA, μια απεικόνιση του ανθρώπινου σώματος, το ηλιακό μας σύστημα και τα θεμελιώδη μαθηματικά και φυσικά μεγέθη που θα μπορούσαν να κατανοήσουν νοήμονα όντα, οπουδήποτε στο σύμπαν.

Αποστάλθηκε με ραδιοκύματα στη συχνότητα 2.380 MHz και ισχύ 1.000 κιλοβάτ, διαρκώντας λιγότερο από τρία λεπτά. Ολόκληρο το μήνυμα αποτελούνταν από 1.679 δυαδικά ψηφία (μονάδες και μηδενικά), διατεταγμένα σε 73 γραμμές και 23 στήλες, έτσι ώστε να σχηματίζουν εικόνες, σαν ένα πρωτόγονο «τηλεοπτικό σήμα» του ανθρώπινου πολιτισμού.

Ένα μήνυμα προς τον Ηρακλή

Ο προορισμός του μηνύματος ήταν το σφαιρωτό σμήνος του Ηρακλή (Messier 13), σε απόσταση περίπου 25.000 ετών φωτός. Αυτό σημαίνει πως, ακόμη κι αν το μήνυμα φτάσει, μια πιθανή απάντηση θα επιστρέψει 50.000 χρόνια από σήμερα. Ήταν, λοιπόν, περισσότερο μια συμβολική χειρονομία, μια επίδειξη γνώσης και ελπίδας, παρά μια πραγματική προσπάθεια διαλόγου.

Κάθε τμήμα του μηνύματος περιέγραφε και κάτι διαφορετικό:

• Τους αριθμούς από το 1 έως το 10.

• Τους ατομικούς αριθμούς των στοιχείων του DNA (υδρογόνο, άνθρακας, άζωτο, οξυγόνο, φώσφορος).

• Τις χημικές ενώσεις που σχηματίζουν τα νουκλεοτίδια.

• Μια αναπαράσταση της διπλής έλικας του DNA.

• Την ανθρώπινη φιγούρα, το μέσο ύψος και τον πληθυσμό της Γης.

• Το ηλιακό μας σύστημα, με τη Γη επισημασμένη ως σημείο προέλευσης.

• Και τέλος, το ίδιο το ραδιοτηλεσκόπιο του Αρεσίμπο, σύμβολο της τεχνολογικής δύναμης του ανθρώπου.

Ένα μήνυμα προς το άγνωστο - ή προς τον εαυτό μας

Το «μήνυμα του Αρεσίμπο» δεν ήταν απλώς μια προσπάθεια επικοινωνίας· ήταν μια πράξη αυτογνωσίας. Σαν τον Καβάφη που αναρωτιόταν αν θα φτάσουμε ποτέ στη δική μας Ιθάκη (sic), έτσι και το Αρεσίμπο έστειλε ένα μήνυμα ελπίζοντας να βρει αποδέκτη.

Όπως είχε γράψει χαρακτηριστικά ο Carl Sagan, «είμαστε ο τρόπος του σύμπαντος να κοιτάζει τον εαυτό του». Ίσως, τελικά, ο αποδέκτης του μηνύματος να μην είναι κάποιος μακρινός πολιτισμός, αλλά εμείς οι ίδιοι — μια υπενθύμιση ότι μπορούμε να στραφούμε προς τα άστρα με επιστήμη, ποίηση και ελπίδα.

Το σήμα ταξιδεύει ακόμη στο Διάστημα, διασχίζοντας τον Milky Way. Και ίσως, όταν φτάσει στον προορισμό του, η ανθρωπότητα να μην υπάρχει πια. Όμως η στιγμή της αποστολής του, εκείνο το πρωινό του 1974, παραμένει ένα μνημείο της ανθρώπινης περιέργειας — ένα πέτρινο γράμμα στο άπειρο, όπως οι καθεδρικοί ναοί που χτίστηκαν για να αντέξουν αιώνες, ακόμα κι αν οι δημιουργοί τους δεν θα έβλεπαν ποτέ το τέλος τους.